Uzbekistan, Shahrisabz – miasto Tamerlana

Shahrisabz to miasto, które kojarzy się przede wszystkim z jednym człowiekiem. To właśnie tutaj urodził się Timur Chromy, znany powszechnie jako Tamerlan, jeden z najpotężniejszych i jednocześnie najbardziej bezwzględnych władców w historii Azji Środkowej. Timur to postać, wobec której trudno pozostać obojętnym. Dla Uzbeków jest dziś jednym z największych bohaterów narodowych. W jego ojczyźnie znajdziemy pomniki, muzea i całe kompleksy zabytków przypominające o jego potędze. Ale kiedy zaczniemy czytać o jego podbojach, obraz robi się zdecydowanie mniej pomnikowy.

Timur był genialnym strategiem i niezwykle skutecznym władcą, ale jednocześnie bezwzględnym zdobywcą. Jego kampanie wojenne pochłonęły życie ogromnej liczby ludzi. Dla jednych był wielkim budowniczym i twórcą potężnego imperium, dla innych brutalnym zdobywcą, który pozostawił za sobą morze krwi. Mimo że stolicą swojego imperium uczynił Samarkandę, nie zapomniał o rodzinnym Shahrisabz. Chciał uczynić z niego miejsce wyjątkowe.

Shahribaz miała być wizytówką jego potęgi, tymczasem obecnie z potężnego miasta i monumentalnych pałaców pozostały tylko ruiny. Ale nawet te ruiny dają wyobrażenie skali ambicji Timura. Jedno jest pewne patrząc na pałac Ak- Saray trzeba przyznać, że rozmachu mu nie brakowało. Jego nazwa oznacza „Biały Pałac”, choć słowo ak można rozumieć również jako „jasny”, „wspaniały” czy „wzniosły”. Co prawda, dzisiaj po kompleksie pozostały tylko dwa ogromne pylony, ale to właśnie one robią największe wrażenie. Można sobie wyobrazić, że kiedyś znajdował się tutaj potężny pałac, którego monumentalna brama miała według przekazów około 70 metrów wysokości.

Zachowane fragmenty niebieskiej mozaiki pozwalają odtworzyć przepych tej budowli. Co ciekawe, Ak-Saray ukończono w 1404 roku, a Timur zmarł zaledwie kilka miesięcy później. Ku ironii losu nie dość, że nie zdążył nacieszyć się swoim dziełem, to nie został także pochowany zgodnie ze swoją ostatnią wolą. Zima i zasypane śniegiem przełęcze uniemożliwiły transport jego ciała do rodzinnego miasta. Ostatecznie Timur został pochowany w Samarkandzie, w słynnym mauzoleum Gur-i Amir. Po jego śmierci stworzone przez niego imperium zaczęło szybko się rozpadać.

Oprócz Ak-Saray warto zobaczyć również Dorut Tilavat Jest zespół mauzoleów pochodzących z przełomu XIV i XV wieku. Znajduje się tutaj również meczet Kok Gumbaz, czyli „Błękitna Kopuła”. Jego charakterystyczna turkusowa kopuła idealnie wpisuje się w charakterystyczną dla Uzbekistanu paletę kolorów. Całość wygląda trochę jak wyjęta z orientalnej baśni.  Błękitne kopuły, misternie zdobione fasady robią szczególne wrażenie o zachodzie słońca kiedy ostre słońce odbija się od mozaik.

Tuż obok, po drugiej stronie parku znajduje się Dorus Siadat – kompleks związany z mauzoleum Dżahangira, ukochanego syna Timura. To właśnie tutaj Timur planował stworzyć swoje miejsce pochówku. Ostatecznie w Shahrisabz pozostały grobowce związane z jego rodziną. Budynki kompleksu są częściowo zniszczone, ale właśnie w tym tkwi ich urok. Podobnie jak ruiny pałacu Ak-Saray przypominają, że nawet największe imperia kiedyś przemijają.

Shahrisabz jest więc trochę jak lekcja historii na żywo. Można tu zobaczyć, jak wyglądała potęga Timura. Można zachwycić się architekturą i skalą jego ambicji. Ale można też zatrzymać się na chwilę i pomyśleć o tym, że nic nie trwa wiecznie. To, co kiedyś było symbolem potęgi i bogactwa, dziś jest zaledwie cieniem dawnej świetności. I chyba właśnie to robi w Shahrisabz największe wrażenie.